
Tàu thăm dò Voyager 1 của NASA vừa lập kỷ lục lịch sử ở khoảng cách gần 25,9 tỷ km. Trên con tàu không người lái ấy có một lời chào bằng tiếng Việt được ghi âm từ năm 1977. Từ chuyến bay của Phạm Tuân, hành trình trên tàu con thoi Columbia của Eugene Trinh đến việc Việt Nam gia nhập Hiệp định Artemis năm 2026, câu chuyện khám phá vũ trụ đang mở ra những kết nối đặc biệt với người Việt.
Ngày 20 tháng 11 năm 2026 | The Wright Brothers News | Khoa học – Vũ trụ – Hợp tác quốc tế
Một ngày để tín hiệu từ Trái Đất chạm tới Voyager 1
Ngày 18/11/2026, tàu thăm dò Voyager 1 của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) chính thức đạt khoảng cách một ngày ánh sáng tính từ Trái Đất.
Đây là cột mốc chưa từng có đối với một vật thể do con người chế tạo.
Theo thông báo của NASA ngày 19/11, Voyager 1 đã đạt khoảng cách khoảng 25,9 tỷ km vào lúc 2 giờ 16 phút sáng ngày 18/11 theo giờ chuẩn Thái Bình Dương của Mỹ, tương đương 17 giờ 16 phút cùng ngày tại Việt Nam.
Một ngày ánh sáng không phải là khoảng thời gian con tàu bay trong một ngày, mà là quãng đường ánh sáng di chuyển được trong 24 giờ.
Ánh sáng truyền trong chân không với tốc độ gần 300.000 km mỗi giây.
Dù di chuyển nhanh đến mức ấy, một tín hiệu vô tuyến xuất phát từ Trái Đất hiện vẫn cần khoảng 24 giờ để đến Voyager 1.
Nếu NASA gửi một lệnh điều khiển, rồi con tàu phản hồi ngay khi nhận được lệnh, các kỹ sư phải đợi khoảng 48 giờ mới nhận được câu trả lời.
Điều đặc biệt là Voyager 1 đã bắt đầu chuyến hành trình này từ ngày 5/9/1977.
Khi ấy, máy tính cá nhân còn chưa phổ biến, Internet chưa trở thành một phần của đời sống và những chiếc điện thoại thông minh vẫn thuộc về tương lai.
Gần nửa thế kỷ sau, con tàu tiếp tục bay vào không gian liên sao.
Nhưng với người Việt Nam, câu chuyện Voyager 1 còn chứa đựng một chi tiết ít người biết.
Trên con tàu xa Trái Đất nhất do con người chế tạo có một lời chào bằng chính tiếng Việt.
1. Lời chào tiếng Việt trên Đĩa Vàng Voyager: “Chân thành gửi tới các bạn lời chào thân hữu”
Năm 1977, trước khi hai tàu Voyager được phóng lên vũ trụ, các nhà khoa học đã chuẩn bị một món quà đặc biệt dành cho những nền văn minh có thể tồn tại ngoài Trái Đất.
Đó là Đĩa Vàng Voyager (Voyager Golden Record).
Chiếc đĩa đồng mạ vàng này lưu giữ những hình ảnh, âm thanh thiên nhiên, âm nhạc và lời chào của nhân loại.
Dưới sự chỉ đạo của nhà thiên văn học nổi tiếng Carl Sagan, nhóm nghiên cứu lựa chọn các thông điệp bằng 55 ngôn ngữ khác nhau.
Trong đó có tiếng Việt.
Thông điệp được ghi lại là:
“Chân thành gửi tới các bạn lời chào thân hữu.”
Câu nói ngắn gọn nhưng chứa đựng một ý nghĩa sâu sắc: con người trên Trái Đất muốn gửi lời chào hữu nghị tới những ai có thể đang tồn tại trong vũ trụ.
NASA công bố bản dịch tiếng Anh của lời chào này với ý nghĩa gửi đến người nghe những lời chào thân thiện và chân thành.
Người Việt nào đã ghi âm lời chào lịch sử?
Theo các tư liệu về quá trình sản xuất Đĩa Vàng, người thể hiện thông điệp tiếng Việt là Trần Trọng Hải (Tran Trong Hai), một trợ giảng tiếng Việt có liên hệ với Đại học Cornell tại Hoa Kỳ.
Không giống các phi hành gia được đào tạo nhiều năm, những người tham gia ghi âm lời chào không nhất thiết là nhân vật nổi tiếng.
Họ là những người bình thường được mời sử dụng tiếng mẹ đẻ để đại diện cho một phần văn hóa nhân loại.
Carl Sagan và các cộng sự ban đầu cân nhắc việc sử dụng một số ít ngôn ngữ để thuận tiện cho việc giải mã.
Tuy nhiên, họ quyết định rằng thông điệp gửi vào vũ trụ phải phản ánh sự đa dạng của chính Trái Đất.
Linda Salzman Sagan phụ trách tập hợp những lời chào, trong khi các thành viên khác liên hệ với những người nói nhiều ngôn ngữ khác nhau.
Thời gian chuẩn bị rất hạn chế. Việc tìm kiếm người có thể đọc từng lời chào trở thành một nhiệm vụ không đơn giản.
Trong hoàn cảnh đó, tiếng Việt đã có mặt trong bộ sưu tập âm thanh đại diện cho nhân loại.
Một chi tiết đặc biệt của lịch sử
Năm 1977, Việt Nam vừa bước qua một giai đoạn lịch sử đầy biến động.
Trong khi thế giới còn nhiều khác biệt và căng thẳng, một thông điệp bằng tiếng Việt lại được đưa lên một tàu thăm dò của Hoa Kỳ để gửi tới không gian.
Đĩa Vàng không phải thiết bị phát thanh liên tục. Đó là một bản ghi vật lý được gắn trên con tàu, chỉ có thể được nghe nếu một nền văn minh nào đó tìm thấy và biết cách sử dụng.
Không ai có thể bảo đảm sẽ có người nghe được lời chào.
Tuy nhiên, sự hiện diện của tiếng Việt trên Voyager 1 đã trở thành một dấu ấn văn hóa đáng chú ý trong lịch sử khám phá vũ trụ.
2. Voyager 1 đã đi đâu trong gần 50 năm?
Voyager 1 được phóng từ Mũi Canaveral, bang Florida, Hoa Kỳ, ngày 5/9/1977 bằng tên lửa Titan IIIE-Centaur.
Đây là tàu thăm dò không người lái.
Nhiệm vụ ban đầu của nó không phải tìm kiếm nền văn minh ngoài hành tinh, mà là nghiên cứu các hành tinh lớn nằm xa Mặt Trời.
Năm 1979: Khám phá Sao Mộc
Voyager 1 tiếp cận Sao Mộc và gửi về những hình ảnh chi tiết của hành tinh khí khổng lồ này cùng các vệ tinh.
Dữ liệu từ Voyager giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về hệ thống khí quyển, từ trường và những đặc điểm kỳ lạ của các vệ tinh.
Một trong những phát hiện nổi bật của chương trình Voyager là hoạt động núi lửa trên Io, vệ tinh của Sao Mộc.
Phát hiện này cho thấy các thế giới xa xôi không hề bất động như con người từng hình dung.
Năm 1980: Tiếp cận Sao Thổ
Voyager 1 tiếp tục hành trình đến Sao Thổ.
Những hình ảnh chi tiết về hệ thống vành đai và các vệ tinh của hành tinh này góp phần thay đổi hiểu biết của con người về Hệ Mặt Trời.
Trong khi đó, tàu Voyager 2 đi theo quỹ đạo khác và sau này tiếp cận cả Sao Thiên Vương lẫn Sao Hải Vương.
Năm 2012: Bước vào không gian liên sao
Tháng 8/2012, Voyager 1 vượt qua ranh giới của nhật quyển, vùng không gian chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió Mặt Trời.
Nó trở thành tàu thăm dò đầu tiên của nhân loại tiến vào không gian liên sao.
Voyager 2 đạt cột mốc tương tự vào năm 2018.
Cần phân biệt rõ: đi vào không gian liên sao không có nghĩa là con tàu đã hoàn toàn thoát khỏi mọi ảnh hưởng hấp dẫn của Mặt Trời.
Tuy nhiên, Voyager 1 đã bước vào môi trường mà trước đó chưa có tàu thăm dò nào của con người trực tiếp khảo sát.
3. Phạm Tuân: Từ phi công Việt Nam đến người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ
Lịch sử khám phá vũ trụ của Việt Nam có một cột mốc quan trọng gắn liền với Phạm Tuân.
Ông sinh năm 1947 tại Thái Bình, là phi công quân sự trước khi trở thành nhà du hành vũ trụ.
Năm 1977, ông được cử sang Liên Xô học tại Học viện Không quân Gagarin.
Đến năm 1979, trong quá trình lựa chọn người tham gia chương trình hợp tác bay vào vũ trụ Việt Nam – Liên Xô, các ứng viên phải vượt qua những bài kiểm tra nghiêm ngặt về thể lực, khả năng chịu gia tốc và thích nghi với môi trường không trọng lượng.
Những đòi hỏi này khác xa điều kiện làm việc trong buồng lái máy bay thông thường.
Chuyến bay lịch sử ngày 23/7/1980
Ngày 23/7/1980, Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko được phóng lên không gian bằng tàu Soyuz 37 từ sân bay vũ trụ Baikonur.
Đích đến là trạm không gian Salyut 6.
Chuyến bay thuộc chương trình hợp tác Interkosmos của Liên Xô.
Phạm Tuân trở thành người Việt Nam đầu tiên và là người đầu tiên đến từ một quốc gia châu Á bay vào vũ trụ.
Hai nhà du hành trở về Trái Đất ngày 31/7/1980 bằng tàu Soyuz 36, sau khoảng 7 ngày 20 giờ 42 phút trên quỹ đạo.
Khoảnh khắc nhìn thấy Việt Nam từ ngoài Trái Đất
Trong một cuộc phỏng vấn được Báo Điện tử Chính phủ Việt Nam đăng tải năm 2015, Phạm Tuân kể lại cảm xúc khi nhìn qua cửa sổ trạm không gian và thấy hình dáng đất nước từ quỹ đạo.
Đó không chỉ là trải nghiệm của một nhà du hành vũ trụ.
Đó còn là khoảnh khắc một người Việt Nam lần đầu tận mắt nhìn thấy quê hương mình từ không gian.
Ông mang theo nhiều kỷ vật gắn với đất nước và gia đình.
Một chi tiết đáng nhớ khác là khi tàu bay qua lãnh thổ Việt Nam, ông được tạo điều kiện quan sát và chụp ảnh đất nước từ trên cao.
Ông đã nghiên cứu những gì trong vũ trụ?
Chuyến bay của Phạm Tuân không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng.
Ông và các đồng nghiệp thực hiện những nghiên cứu liên quan đến vật liệu trong điều kiện vi trọng lực, sinh học thực vật và quan sát bề mặt Trái Đất.
Các thí nghiệm về thực vật, trong đó có bèo hoa dâu, nhằm tìm hiểu ảnh hưởng của môi trường không gian lên những quá trình sinh học.
Ngoài ra, hoạt động chụp ảnh từ quỹ đạo còn phục vụ việc nghiên cứu lãnh thổ, tài nguyên và môi trường.
Những công việc ấy cho thấy ứng dụng khoa học vũ trụ không nhất thiết chỉ phục vụ các chuyến bay đến hành tinh xa xôi.
Chúng cũng có thể mang lại kiến thức hữu ích cho đời sống trên Trái Đất.
4. Eugene Trinh: Nhà khoa học sinh tại Sài Gòn bay trên tàu con thoi Columbia của NASA
Nếu Phạm Tuân gắn với chương trình không gian Liên Xô, Eugene H. Trinh (Trịnh Hữu Châu) lại đại diện cho một câu chuyện khác của người gốc Việt trong ngành hàng không vũ trụ Hoa Kỳ.
Ông sinh ngày 14/9/1950 tại Sài Gòn.
Khi mới hai tuổi, ông cùng gia đình chuyển sang Pháp và lớn lên tại Paris.
Năm 1968, ông đến Hoa Kỳ để tiếp tục con đường học tập.
Eugene Trinh theo học ngành kỹ thuật cơ khí và vật lý ứng dụng tại Đại học Columbia, sau đó lấy bằng tiến sĩ vật lý ứng dụng tại Đại học Yale.
Điểm khác biệt trong sự nghiệp của ông là xuất phát từ nghiên cứu khoa học chứ không phải từ ngành phi công quân sự.
Ông đặc biệt quan tâm đến âm học vật lý, động lực học chất lỏng và các phương pháp xử lý vật liệu không cần vật chứa.
Vì sao các giọt chất lỏng trong vũ trụ lại quan trọng?
Trên Trái Đất, trọng lực ảnh hưởng rất lớn đến hình dạng và chuyển động của chất lỏng.
Trong môi trường vi trọng lực, các nhà khoa học có thể nghiên cứu những hiện tượng vốn khó quan sát trong phòng thí nghiệm thông thường.
Chẳng hạn, một giọt chất lỏng có thể được giữ gần như lơ lửng, giúp các nhà nghiên cứu theo dõi ảnh hưởng của sức căng bề mặt và những lực tác động khác.
Các kiến thức này có giá trị đối với khoa học vật liệu, công nghệ sản xuất và nhiều ngành kỹ thuật.
Eugene Trinh đã tham gia phát triển các thiết bị nghiên cứu vi trọng lực và thực hiện thử nghiệm trên máy bay KC-135 của NASA.
Từ năm 1983, ông tích lũy khoảng 25 giờ trải nghiệm môi trường gần như không trọng lượng


コメント